Autyzm i ADHD u jednego dziecka. Jak to rozumieć, jak diagnozować i jak wspierać w domu i w szkole.
Jestem psychologiem, specjalistą psychologii klinicznej i diagnostką. Od 23 lat pracuję z dziećmi, młodzieżą i ich rodzinami. Diagnozuję dzieci w kierunku spektrum autyzmu i ADHD w Centrum Terapii Błękitna Chatka w Gdyni.
Ukończyłam psychologię na Uniwersytecie Gdańskim, studia podyplomowe z neuropsychologii na UMCS oraz specjalizację z psychologii klinicznej. Jestem terapeutką EMDR i TSR. Superwizuję specjalistów.
Ponad 10 lat temu założyłam Studio Psychologiczne, które szkoli psychologów, pedagogów i nauczycieli. Jestem współautorką Relacyjnej Metodologii TUS Węglarz i Bentkowskiej.
AuDHD zajmuje dziś największą część mojej pracy merytorycznej. Napisałam o nim dwie książki i przygotowałam dwa kursy dla specjalistów. Coraz częściej mówię o nim także na konferencjach i spotkaniach edukacyjnych.
AuDHD to potoczne określenie sytuacji, w której u jednej osoby występują jednocześnie cechy spektrum autyzmu i ADHD.
To nie jest osobna diagnoza. W klasyfikacjach diagnostycznych dziecko może mieć dwa rozpoznania: spektrum autyzmu i ADHD. Słowo AuDHD pomaga opisać sytuację, w której te dwa profile na siebie wpływają.
A wpływają często i mocno. Cechy jednego mogą wzmacniać, osłabiać albo zasłaniać cechy drugiego. Dlatego dziecko z AuDHD często nie pasuje ani do obrazu „typowego” ADHD, ani do obrazu „typowego” autyzmu.
W codzienności wygląda to na przykład tak:
Dorośli często widzą w tym kaprys albo manipulację albo zakładają, że to brak wychowania. Najczęściej jednak to, co obserwujemy, to konflikt potrzeb i zmienny dostęp do umiejętności, które dziecko ma.
Podobne zachowania mogą też mieć zupełnie inne źródło: lęk, trudne doświadczenia, zaburzenia językowe, tiki. Dlatego potrzebna jest staranna diagnoza.
Ta strona nie służy do diagnozy. Jeśli coś tu brzmi znajomo, porozmawiaj ze specjalistą, który zna dziecko.
Przez wiele lat wierzyłam, że ADHD i autyzm to dwa osobne zaburzenia i raczej niemożliwe, żeby szły ze sobą w parze. Do momentu, kiedy jeden ośmioletni chłopiec zmienił mój sposób myślenia.
Ale to nie był jeden przypadek. Było ich wiele i wszystkie wyglądały podobnie. Rodzice, którzy latami chodzili od specjalisty do specjalisty i słyszeli sprzeczne rzeczy. Dzieci, które dostawały jedną diagnozę, a potem kolejną, a żadna nie tłumaczyła wszystkiego. Nauczyciele, którzy czuli, że coś się nie zgadza, ale nie wiedzieli, jak to nazwać.
Nadal wielu rodziców zostaje ze swoimi doświadczeniami samych, a wiele dzieci i nastolatków nie dostaje pomocy. Słyszałam wiele poruszających historii o niezrozumieniu, braku akceptacji, odrzuceniu, przemocy rówieśniczej i trudnych zachowaniach, które wynikały z bezsilności. Dlatego postanowiłam coś zmienić.
Od kiedy mówię o AuDHD w podcastach i na konferencjach, dostaję wiele maili i wiadomości od osób, które w tych historiach odnajdują siebie albo swoje dziecko. Dlatego wiem, że trzeba o tym mówić.
Diagnoza ma prowadzić do zrozumienia konkretnego dziecka: jego rozwoju, trudności, mocnych stron i potrzeb. Nazwa rozpoznania to tylko część odpowiedzi.
Na końcu rodzice mają wiedzieć trzy rzeczy: co się dzieje, z czego to wynika i jakie wsparcie pomoże.
Tak nazywam sposób, w jaki prowadzę diagnozę. Wyrósł z ponad 20 lat pracy klinicznej z dziećmi i ich rodzinami, z mojej specjalizacji z psychologii klinicznej i ze studiów z neuropsychologii. Łączy trzy perspektywy, które w praktyce często działają osobno.
To podejście rozwijałam w gabinecie, w szkoleniach dla specjalistów i w dwóch książkach o AuDHD. Sprawdza się szczególnie tam, gdzie obraz dziecka jest niejednoznaczny, bo autyzm i ADHD nakładają się na siebie.
Liczba spotkań zależy od dziecka i od tego, ile jest do opowiedzenia. Dlatego opisuję etapy, a nie spotkania.
Na początek zbieram wszystko, co rodzic może przekazać, żeby lepiej zrozumieć dziecko: dokumentację, wywiad i wypełnione kwestionariusze. Także te ze szkoły lub przedszkola. Dziecko często funkcjonuje inaczej w domu i inaczej w szkole. Obie wersje są prawdziwe i obie są mi potrzebne.
Zaczynam od Waszych pytań. Czego oczekujecie od diagnozy? Co jest dla Was teraz najtrudniejsze?
Wywiad prowadzę według standaryzowanego formularza ADI-R. Zadaję też dodatkowe pytania, żeby dobrze zrozumieć to, o czym mówicie. Czasem to bardzo długa historia. Bywa, że wystarczą dwie godziny rozmowy, a bywa, że potrzebne są dwa albo trzy spotkania.
Spotkanie z rodzicami może odbyć się stacjonarnie w Gdyni albo online.
Zapoznaję się z dokumentacją. Pytam też rodziców, jak najlepiej przygotować się na spotkanie z ich dzieckiem.
Chcę wejść w świat dziecka, żeby lepiej je zrozumieć. Zdarzało mi się kupować klocki ze szlabanami, karty ze Stichem, karty piłkarskie albo figurki piesków z Psiego Patrolu. Czasem przed spotkaniem pogłębiam wiedzę o dzikich kotach, planetach, anime albo Minecrafcie.
Spotkania z dzieckiem odbywają się na żywo w Gdyni. Zwykle są co najmniej dwa. Czasem pierwsze służy po prostu temu, żebyśmy się poznali i oswoili, a dopiero drugie jest diagnostyczne. Bywa, że wszystko udaje się już podczas pierwszego spotkania.
Zawsze staram się, żeby spotkań z dzieckiem było jak najmniej. Nie chcę go obciążać. Jeśli mam już pełną wiedzę potrzebną do postawienia diagnozy, nie proponuję kolejnych spotkań.
Rozmowa, obserwacja, zabawa albo zadania, zależnie od wieku. Korzystam ze standaryzowanych narzędzi:
Gdy jest taka potrzeba, sięgam też po testy inteligencji, skale nastroju, testy projekcyjne, testy neuropsychologiczne i testy dotyczące integracji sensorycznej. Ważną częścią diagnozy jest obserwacja i próby eksperymentalno-kliniczne.
Test to jeden z elementów diagnozy, nie cała diagnoza. Żaden pojedynczy wynik nie przesądza o rozpoznaniu. Łączę go z wywiadem, obserwacją, kontaktem z dzieckiem, dokumentacją i informacjami ze szkoły. Za interpretację i końcowe wnioski odpowiadam ja.
Mówię, co rozpoznaję, a czego nie rozpoznaję i dlaczego. Zależy mi, żebyście rozumieli, na jakiej podstawie powstały wnioski i co z nich wynika.
Dostajecie dokumenty i moje wskazówki. Zalecenia mają być konkretne i wykonalne, dopasowane do możliwości Waszej rodziny i do warunków w szkole. Mówię, od czego zacząć. Kolejność ma znaczenie, więc mówię ją na głos, a nie tylko wpisuję do dokumentu.
Dokumenty są dwa:
Diagnoza może się zakończyć na spotkaniu omawiającym. Ale dla mnie pełna opieka zaczyna się właśnie w tym miejscu. Diagnoza jest początkiem pracy z dzieckiem.
Dlatego proponuję regularne spotkania z rodzicami lub terapię dla dziecka. Terapię zwykle prowadzą inni specjaliści z Błękitnej Chatki, a moją rolą jest pomóc Wam dobrać z naszej oferty to, co będzie dla dziecka wsparciem. Po to, żebyście lepiej rozumieli, jak funkcjonuje Wasze dziecko i jak mu pomagać. I po to, żeby znaleźć dla niego dobre wsparcie w szkole lub przedszkolu, w domu i na innych zajęciach.
Podstawą jest myślenie kliniczne, czyli łączenie danych z wielu źródeł. Pytam nie tylko o to, jakie zachowanie widać, ale z czego może wynikać, kiedy się pojawia i co innego mogłoby je wyjaśnić.
Diagnoza to nie zestaw testów, tylko seria decyzji. Każdy krok kończy się pytaniem, co w tym miejscu rozstrzygam.
Tak nazywam profil funkcjonowania, który rodzic dostaje po diagnozie.
Diagnoza nozologiczna odpowiada na pytanie, czy dziecko spełnia kryteria. Diagnoza funkcjonalna odpowiada na pytanie, jak mu pomóc. Potrzebne są obie.
Profil to praktyczny opis: co dziecku wychodzi, co sprawia mu trudność, co je przeciąża i co mu pomaga. Ma cztery części:
Co dziecku wychodzi, czym się interesuje, na czym można oprzeć wsparcie. Zaczynam od nich, bo bez zasobów trudności nie mają kontekstu.
Co wymaga od dziecka więcej wysiłku niż od rówieśników.
Co pomaga, czyli przy jakich warunkach dziecko może korzystać ze swoich zasobów.
Jakie sytuacje przekraczają jego możliwości regulacyjne.
Trudność jest w dziecku. Przeciążenie jest w sytuacji i da się je zmienić bez zmieniania dziecka.
To rozróżnienie jest dla mnie najważniejsze w całej diagnozie. Sprawdzam profil jednym pytaniem: czy dałabym go temu dziecku do ręki.
W profilu pomagam odróżnić, czy dziecko:
Każda z tych sytuacji wymaga innej reakcji dorosłego.
Diagnoza ma sens tylko wtedy, gdy wiadomo, co dalej. Wsparcie dobieram do profilu dziecka, a nie do nazwy rozpoznania. W Błękitnej Chatce dziecko i rodzice mogą skorzystać z:
Zalecenia dostajecie jako kolejność, a nie listę. Lepiej zacząć od jednej rzeczy, która da najwięcej, niż od dziesięciu naraz.
Wydawnictwo Harmonia, 2026. 232 strony.
Dla nauczycieli, pedagogów, psychologów i terapeutów. Trzy części: pojęcia i mity, mechanizmy neurobiologiczne, poznawcze i regulacyjne, a na koniec praktyka: diagnoza funkcjonalna, wsparcie w szkole i w domu, rodzina i mocne strony dziecka.
Łączę w niej dane z badań, doświadczenie kliniczne i relacje osób z AuDHD. Zaznaczam, co jest dobrze zbadane, a co jest obserwacją z praktyki.
Kup w PomoceTUS
Wydawnictwo Edumissio. 132 strony. ISBN 978-83-980407-0-9.
Dziecko, które jednego dnia potrafi wszystko, a drugiego nie daje rady zacząć. Które jest błyskotliwe i bezradne jednocześnie. Które dostało diagnozę, a mimo to wciąż wymyka się pełnemu zrozumieniu.
Z tej książki dowiesz się:
Pięć rozdziałów prowadzi od zrozumienia profilu do konkretnego działania.
Kup w PomoceTUSMają różne cele. Pierwszy jest o rozumieniu i diagnozie. Drugi jest o codziennym wsparciu.
Dla psychologów, pedagogów, psychiatrów, terapeutów, nauczycieli, logopedów, studentów i rodziców, którzy pracują z dziećmi z ADHD, w spektrum autyzmu albo z AuDHD.
Od różnicowania objawów ADHD i autyzmu, przez diagnozę i diagnozę różnicową, po profil funkcjonowania, interwencje terapeutyczne, wsparcie w szkole i pracę z rodziną. Około 15 godzin nagrań w 40 krótkich lekcjach.
Zobacz program kursuKurs praktyczny dla psychologów, pedagogów, nauczycieli, terapeutów i logopedów. Nie jest o diagnozie.
Jak odróżnić przeciążenie sensoryczne, zmienną energię, trudności z uwagą i funkcjami wykonawczymi od zwykłego „nie chce”. Gotowe arkusze do wdrożenia, między innymi karta profilu ucznia i plan wsparcia dom-szkoła.
Zobacz program kursuRozmawiam z dziennikarzami, prowadzę wykłady, warsztaty i webinary dla szkół, poradni i organizatorów konferencji.
Zapisy prowadzi Centrum Terapii Błękitna Chatka. Diagnozy prowadzę w Gdyni.
Gdynia, ul. Kapitańska 33
tel. 516 099 247